Mniszków - charakterystyka

MniszkówMiejscowość położona na wysokości 500 - 640 m n.p.m. w centrum gór Rudaw Janowickich, na wschód od Hutniczego Grzbietu, w sąsiedztwie Janowic Wielkich i Miedzianki. Ciągnie się wzdłuż Miedzianego Potoku. Wieś powstała pod koniec XIII w., wzmiankowana jako posiadłość rycerska. Dziś niepozorna ale nadal urokliwa, była najstarszą i największą posiadłością w okolicy. Obejmowała obszar obecnej Miedzianki. Początkowo stanowiła ośrodek górniczy, następnie rozwinęła się w kierunku tkackim. 

Mniszków stanowi wieś typu łańcuchowego o luźnej zabudowie liczącej ok. 24 domów. Jest malowniczo położoną miejscowością, gdzie kończy się droga, a zaczyna las. Na końcu drogi znajduje się punkt widokowy z niewielkim parkingiem. Rozciąga się z niego piękna panorama Gór Sokolich i Kotliny Jeleniogórskiej.

W środkowej części Mniszkowa znajduje się dwór barokowy, stanowiący najlepiej zachowany przykład dworsko-wiejskiej rezydencji na terenie Kotliny Jeleniogórskiej.

Ponadto znajduje się tu grobowiec o tajemniczym pochodzeniu. Istnieją domniemania, że może on należeć do rodziny Hochbergów (von Pless), do którego weszła m.in. księżna Daisy Hochberg von Pless z Zamku Książ.

W Mniszkowie w 1652 r. urodził się Johann Neunherz - pierwszy kaznodzieja dzisiejszego Kościoła Garnizonowego pw. Św. Krzyża w Jeleniej Górze. Psalmy jego autorstwa były śpiewane w kościołach do końca XIX w.

Szlaki turystyczne przebiegające przez Mniszków:  

  • rowerowy - żółty "Obwodnica Rudawska"
  • Rudawski Szlak Konny

Szlaki turystyczne przebiegające w bezpośrednim sąsiedztwie Mniszkowa:

  • niebieski szlak pieszy (Wołek - kierunek Zamek Bolczów)
  • euroregionalny szlak rowerowy ER-6 (Fioletowy)

Punkt wypadowy: 

  • Zamek Bolczów (niebieski szlak pieszy, potem czarny szlak pieszy) - ok. 40 min. (lekka trasa),
  • Wołek (niebieski szlak pieszy) - ok. 40 min. (podejście).
  • Skały: Skalny Most, Piec, Ścianki, Malinowa (droga asfaltowa) - ok. 25 min.
  • Zamkowy Grzbiet i Dolina Janówki - wspinaczka, buldering
  • Miedziana Góra (pozostałości obelisku, punkt widokowy)

Mniszków - historia miejscowości

Miejscowość położona na wysokości 500 - 640 m n.p.m. na wschód od Hutniczego Grzbietu, w sąsiedztwie Janowic Wielkich i Miedzianki. Ciągnie się wzdłuż Miedzianego Potoku . Wieś powstała pod koniec XIII w., wzmiankowana jako posiadłość rycerska. Dziś niepozorna ale nadal urokliwa, była najstarszą i największą posiadłością w okolicy. Obejmowała obszar obecnej Miedzianki. Początkowo stanowiła ośrodek górniczy, następnie rozwinęła się w kierunku tkackim. Mniszków stanowi wieś typu łańcuchowego o luźnej zabudowie liczącej ok. 24 domów. Jest malowniczo położoną miejscowością, gdzie kończy się droga, a zaczyna las. Na końcu drogi znajduje się punkt widokowy z niewielkim parkingiem. Rozciąga się z niego piękna panorama Gór Sokolich i Kotliny Jeleniogórskiej.W środkowej części Mniszkowa znajduje się dwór barokowy, stanowiący najlepiej zachowany przykład dworsko-wiejskiej rezydencji na terenie Kotliny Jeleniogórskiej. Ponadto znajduje się tu grobowiec o tajemniczym pochodzeniu. Istnieją domniemania, że może on należeć do rodziny Hochbergów (von Pless), do którego weszła m.in. księżna Daisy Hochberg von Pless z Zamku Książ.W Mniszkowie w 1652 r. urodził się Johann Neunherz - pierwszy kaznodzieja dzisiejszego Kościoła Garnizonowego pw. Św. Krzyża w Jeleniej Górze. Psalmy jego autorstwa były śpiewane w kościołach do końca XIX w.
Ciekawostką jest fakt, że jesienią 2010 r. w Mniszkowie realizowane były zdjęcia do filmu „Daas” w reż. Adriana Panka. Duża część prac miała miejsce w zabytkowym dworze i w jego okolicy.

 

Mniszków – kolebka górnictwa

Według starych kronik niemieckich, rozwój górnictwa na terenie Mniszkowa rozpoczął się w drugiej połowie XII w. Na ziemie te przybył Laurentius Angelus (Lorenz Angel vil Agigel), rzekomy odkrywca złóż rud w Kowarach. Podobno osiedlił się w powstającej osadzie nazywanej później Waltersdorf (Mniszków). Teren ten był zalesiony, więc wycinano masowo drzewa do budowy domów oraz powstających szybów i sztolni. Z dnia 30 grudnia 1310 r. pochodzi dokument poświadczony przez księcia świdnickiego Bernarda, który zawiera pierwszego znanego właściciela wsi – Alberta Baiera, któremu przypisywano tytuł „de cuprifondina in montibus” – pan kopalni miedzi. Majątek w Mniszkowie obejmował wówczas obszar przyszłych Janowic Wielkich i Miedzianki.
Działalność kopalni zorganizowana w oparciu o stare saksońskie prawo górnicze, rozwijała się w ciągu pierwszych 100 lat.
Właściciel ziem sam nie trudnił się wydobyciem. Poprzez tzw. prawo nadania przekazywał on wydobycie grupie chłopów lub obywateli, którzy następnie tworzyli bractwo. Tak przekazywano jedno lub kilka pól wydobywczych w lenno. Także pojedynczym chłopom zezwalał on na poszukiwanie bogactw mineralnych w swoich posiadłościach. Zyskiem z wydobycia się dzielono.


Około 1372 r. nastąpiło odłączenie domów położonych na Miedzianej Górze od Mniszkowa. Z ziem mniszkowskich utworzyło się samodzielne miasteczko Miedzianka.
W roku 1374 właścicielem tych ziem stał się Clericus Bolze, który prawdopodobnie wzniósł pobliski zamek Bolczów (według innych wiadomości zamek ten był zbudowany w latach 1163-1201 przez księcia Bolesława Długiego dla ochrony leżących w okolicy domów i kopalni).
W okresie wojen husyckich (XV w.) bardzo często zmieniali się właściciele. Rezydowali oni na zamku Sokolec (Trzcińsko), który cieszył się wówczas sławą gniazda rycerzy-rozbójników.
W okresie, kiedy Miedzianka rozkwitała wydobywczo, Mniszków zaczynał stawać w jej cieniu. Zakres prac górniczych malał w zastraszającym tempie. Mimo wielu prób wskrzeszenia wydobycia, podejmowanych przez kolejnych właścicieli, górnictwo stopniowo przechodziło w niepamięć.
Ludność zaczęła szukać innej formy zarobkowania. Efektem tego była zmiana charakteru wsi. Mniszków zaczął się rozwijać w kierunku rolnictwa, jak i chałupniczego tkactwa. Herbem Mniszkowa stał się kołowrotek.
We wsi w czasach świetności tkactwa, pracowało 121 warsztatów tkackich. W 1840 r. dodatkowo wymieniono w spisie jeszcze gospodę, pracowało także 11 warsztatów tkających wełnę i 89 tkających płótno, działało ponad 15 innych rzemieślników.


W kolejnych dziesięcioleciach ponawiano próby przywrócenia górnictwa, a w 1902 r. powołano nową spółkę „Boberthaler Erzbergwerke”, która objęła w 1907 r. swoim działaniem kopalnię z Mniszkowa „Kupfererzbergwerk Waltersdorf”. Jednak wydobycie miedzi wciąż spadało i ostatecznie w 1925 r. przerwano roboty.
Ostateczne próby poszukiwawcze i wydobywcze rud uranu przeprowadzano po II wojnie światowej, niewiele na ten temat wiadomo, ponieważ prace te były objęte przez Rosjan tajemnicą. Na tym zakończyła się historia górnicza w Mniszkowie. Ich śladami pozostały w obecnych czasach porośnięte drzewami hałdy i zapadliska.

 

Wymarła osada - czy ktoś ją jeszcze kojarzy?

Powyżej zabudowań Mniszkowa utworzyła się osada, która nigdy nie stała się samodzielną wsią. Była nią Kreuzwiese (tak nazywano do około 1946 roku) lub Gniewczyce. Zamieszkiwali ją drwale, kurzacy, którzy wypalali węgiel drzewny dla hut i pozyskiwali drewno dla kopalń. Nazwę osady wywiedziono od stojącego przy drodze starego krzyża pokutnego (tzw. krzyż pojednania – monolityczna, prosta i surowa forma w kształcie krzyża, wykonana z miejscowego materiału). Później koło niego stanęła znana gospoda „Kreuzschenke”. W 1786 r. mieszkało tam 17 zagrodników. Po upadku górnictwa osada wegetowała dzięki pasterstwu i tkactwu chałupniczemu.

 

Po 1945 r. wyludniła się, części domów w ogóle nie zasiedlono, a z czasem wszystkie popadły w ruinę lub zostały rozebrane. Zaginał nawet krzyż pokutny, który dopiero w 1972 roku odnaleziono i przeniesiono do Rędzinek. Obecnie po tej niewielkiej osadzie zostały ruiny domostw, widoczne miedze i dzielące pola murki z luźno ułożonych kamieni oraz porastające je jarząby i zdziczałe drzewa owocowe.

 

Tajemniczy grobowiec

W Mniszkowie znajduje się grobowiec o tajemniczym pochodzeniu. Istnieją domniemania, że może on należeć do rodziny Hochbergów (von Pless), do którego weszła m.in. księżna Daisy Hochberg von Pless z Zamku Książ.

 

Pierwszy kaznodzieja Kościoła Garnizonowego w Jeleniej Górze

W Mniszkowie w 1652 r. urodził się Johann Neunherz - pierwszy kaznodzieja dzisiejszego Kościoła Garnizonowego pw. Św. Krzyża w Jeleniej Górze. Psalmy jego autorstwa były śpiewane w kościołach do końca XIX w.

 

Mniszków po wojnie i dziś

Polacy, którzy osiedlali się na tym terenie w większości  byli  żołnierzami. Wielu z nich pozostała tu, zdając mundury i rozpoczęła nowe życie. Okres lat 50-tych sprowadził na te tereny Armię Radziecką, której specjaliści podejmowali badania złóż rud uranu pod nazwą „Kowarskie Kopalnie”. Po jakimś czasie operacja została utajniona i nazwę zmieniono na „Zakłady Przemysłowe R-1”. Prace wydobywcze trwały, czasami przywożono wojsko karne do pracy w Mniszkowie. Wszystko było tajne, górników rotowano, aby „za bardzo nie węszyli”. Lecz oni wiedzieli, w czym rzecz, ukrywając wiedzę przez długie lata. Z relacji osób pracujących w tutejszych szybach wiadomo, że jak ktoś wpadł tu do kopalni to go wyciągano, ale na Śnieżniku zostawiano zwłoki. Dziś zasypane i zapomniane „pilnują” starych szybów. Tylko hałdy pamiętają te czasy.
W ówczesnym czasie wieś była mocno rozbudowana. Z opowiadań wiadomo, że w Mniszkowie funkcjonowało coś w rodzaju sauny. Działała tu również szkoła podstawowa do około 1962 r. Pracowała w niej jedna nauczycielka, która nauczała 4 początkowe klasy. Dzieci uczęszczało średnio około 11, wiec klasa była zbiorowa. Spadek liczebności dzieci we wsi doprowadził do zamknięcia szkoły. Część z nich przeniosła się do szkoły w Miedziance lub w Janowicach Wielkich. We wsi była również świetlica, gdzie mieszkańcy Mniszkowa i pobliskich Gniewczyc organizowali wesela i zabawy. Funkcjonowało również coś w rodzaju mleczarni, gdzie badano mleko na zawartość tłuszczu. Lata 60-te dla wsi były początkiem zanikania domostw. Starsza ludność, w większości, zaczęła wyjeżdżać na Śląsk. Ci, którzy tu pozostali, pracowali w pobliskich fabrykach oraz w browarze w Miedziance. Domy we wsi w zasadzie były opustoszałe i tak wieś czekała do lat 80- tych. Wówczas młodzi ludzie z regionu zaczęli nabywać domy z budynkami gospodarczymi. Powoli zaczęła rozwijać się gospodarka rolna.
Ze względu na trudne warunki uprawowe, mieszkańcy głównie trudnili się wypasem bydła i owiec. Po zmianie ustroju, nowa sytuacja gospodarcza sprawiła, że kolejni gospodarze zaniechali prowadzenia gospodarstw rolnych. Nastąpiła stagnacja. Brak perspektyw rozwoju uśpił wieś na kolejne kilkanaście lat.
Wraz z napływem nowej ludności, Mniszków zaczął wychodzić z letargu. Przekształcając się w malowniczą miejscowość letniskowo-turystyczną. Obecnie stanowi ona dobry punkt wypadowy na Zamek Bolczów, Wołek, Skalny Most, jak i wiele innych form skalanych. Przez wieś przebiega szlak rowerowy - „Obwodnica Rudawska”.

 


Źródła:
1.    „Kronika Mniszkowa”. Manuskrypt Dory Puschmann z domu Ende.
2.    „Słownik geografii turystycznej Sudetów. Rudawy Janowickie". Red. M. Staffa. Wyd. I-BIS. Wrocław 1998
3.    Kapałczyński W., Napierała P. „Zamki, pałace i dwory Kotliny Jeleniogórskiej”. Fundacja Doliny Pałaców i Ogrodów Kotliny Jeleniogórskiej. Wrocław 2005.
4.    "Dolina Zamków i Ogrodów. Kotlina Jeleniogórska - wspólne dziedzictwo". Red. O. Czerner, A. Herzig. Muzeum Okręgowe w Jeleniej Górze. Berlin i Jelenia Góra 2003
5.    „Opracowanie historii dworu w Mniszkowie”. Halina Krajewska 2007
6.    Relacje osób, które zamieszkiwały Mniszków po II wojnie światowej.


Domek w górach - kontakt

Zarezerwuj pobyt w Chacie
telefonicznie lub mailowo:

+48 609 136 056

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi.

 

Masz wątpliwości? Sprawdź nas!

Polub nas na Facebooku!

Dom, nocleg, agroturystyka, góry

  • Chata Piaskowy Koń jest wolnostojącym, niezależnym, górskim drewnianym domem do wynajęcia.
  • Nocleg w domu przewidziany jest dla 1 - 8 osób.
  • Górski domek funkcjonuje jako agroturystyka, ale ma charakter w pełni wyposażonego domu jednorodzinnego.
  • Obiekt noclegowy jest wpisany do ewidencji obiektów świadczących usługi hotelarskie, nie będącego obiektem hotelarskim, prowadzonej przez Wójta Gminy Janowice Wielkie (nr UH/2/2012).
  • Dom położony jest we wsi Mniszków w górach - Rudawach Janowickich, które przylegając do Karkonoszy są jednym z pasm Sudetów.
  • Mniszków leży w środku Rudawskiego Parku Krajobrazowego (Kotlina Jeleniogórska), na terenach Specjalnych Siedlisk Ochrony - Natura 2000 oraz w centrum Doliny Pałaców i Ogrodów Kotliny Jeleniogórskiej.
  • Pobliskie miejscowości to m.in. Karpacz, Jelenia Góra, Szklarska Poręba, Janowice Wielkie, Trzcińsko, Kamienna Góra, Mysłakowice, Bukowiec, Wojanów, Łomnica.

Lubisz Chatę Piaskowy Koń?

Rudawy Janowickie / Karkonosze

Rudawski Park Krajobrazowy

Rudawy Janowickie - dziewicze góry przyklejone do Karkonoszy, malownicze widoki na inne pasma górskie, tajemnicze formacje skalne...

Dolina Pałaców i Ogrodów

Dolina Pałaców i Ogrodów Kotliny Jeleniogórskiej stanowi unikat na skalę światową po Zamkach nad Renem czy Loarą.

Kolorowe Jeziorka

Kolorowe Jeziorka - jedno z piękniejszych miejsc Rudawskiego Parku Krajobrazowego. Położone są na północnym zboczu Wielkiej Kopy w pobliżu miejscowości Wieściszowice.

Aktywnie w okolicy

Narty - stoki i szlaki narciarskie

Rudawy Janowickie i Karkonosze są wręcz wymarzone do uprawiania sportów narciarskich. W niewielkiej odległości od naszego górskiego domu dostępnych jest kilkadziesiąt stoków narciarskich.

Szlaki turystyczne

Na terenie Rudawskiego Parku Krajobrazowego i Karkonoszy dostępnych jest wiele szlaków pieszych, konnych, rowerowych oraz narciarskich. Nocleg w naszym górskim domku zlokalizowany jest niemal przy wszystkich rodzajach szlaków.

Wspinaczka, buldering i skałki

Rudawy cieszą się ogromną popularnością wśród osób uprawiających wspinaczkę skałkową. Zaczynali tu m.in. Wanda Rutkiewicz, czy Jerzy Kukuczka... Nocleg w Mniszkowie jest świetną bazą wypadową dla miłośników tego sportu.